Kako se i zašto dokazuje efikasnost biocidnih proizvoda?

Prilikom stavljanja biocidnog proizvoda na tržište, ključna stvar je dokazivanje njegove efikasnosti. Bilo da je riječ o sredstvu za dezinfekciju površina ili ruku, sredstvu namijenjenom za tretman insekata ili glodara, deklarisana namjena mora biti dokazana.

Efikasnost se definiše kao sposobnost proizvoda da ispuni tvrdnje o namjeni kada se koristi prema datom uputstvu. Zato danas donosim pregled nekih testova koji se koriste za dokazivanje efikasnosti biocida, ali i objašnjavam zašto je to važno.

Za početak, prisjetimo se koja dva ključna elementa neki proizvod čine biocidom:

• Proizvod mora sadržavati biocidnu aktivnu supstancu (supstanca čija aktivnost uzrokuje biocidno djelovanje proizvoda) i
• Namjena proizvoda mora biti da uništi, odvrati, učini bezopasnim, spriječi djelovanje ili na drugi način kontroliše nepoželjne organizme.

Biocid ćemo najlakše prepoznati po biocidnoj tvrdnji koja je navedena na etiketi. ALI, biocidna tvrdnja kojom se kupcu saopštava biocidno djelovanje proizvoda mora biti dokazana standardizovanim laboratorijskim ili drugim testovima. Nedokazane tvrdnje smatraju se obmanjujućim.

Adekvatni rezultati testova efikasnosti su uslov za stavljanje biocida na tržište. U Bosni i Hercegovini je to uslov koji je propisan važećim propisima o biocidima u Republici Srpskoj.

Efikasnost biocidnog proizvoda se dokazuje prema evropskim ili drugim međunarodnom standardima (CEN, ISO, OECD i sl.) koji definišu postupke ispitivanja biocida u zavisnosti od namjene, tj. vrste biocida. Proizvod se smatra efikasnim ako obezbijedi odgovarajući stepen redukcije nepoželjnog organizma (npr. ≥ 5 log bakterija (99,999%)) ili odgovarajući procenat smrtnosti (npr. > 90% komaraca)).

Najčešći standardi za ispitivanje sredstva za dezinfekciju (PT 1-5) uključuju:

• EN 1276 – Ispitivanje baktericidne aktivnosti: ispituje sposobnost proizvoda da uništi bakterije; primjenjuje se na proizvode koji se koriste u prehrambenoj i drugim industrijama, u domaćinstvu i institucionalnom okruženju.
• EN 1650 – Fungicidna i levuricidna aktivnost: testira efikasnost protiv gljivica, plijesni i kvasaca za proizvode namijenjene za domaćinstva, industriju i profesionalna okruženja.
• EN 13697 – Baktericidna i fungicidna aktivnost: simulira realne uslove na tvrdim površinama, pogodan je za površinske dezinficijense.
• EN 14476 – Virucidna aktivnost: primjenjuje se za proizvode koji se koriste protiv virusa u zdravstvenim ustanovama; posebno je važan za proizvode namijenjene sprečavanju širenja bolesti.

Za druge vrste proizvoda poput insekticida i rodenticida se pored laboratorijskih testova primjenjuju i terenski testovi (simulacija realnih uslova upotrebe). Kada zbog oblika i namjene proizvoda nije moguće primijeniti standardizovan test, prihvatljivo je sprovođenje drugih metoda koje su zasnovane na jakim naučnim temeljima.

Testove efikasnosti treba da vrše akreditovane laboratorije, kada je to moguće, a izbor testa zavisi od namjene proizvoda (vrste biocida), ali i od oblika i načina primjene proizvoda. U tome pomaže vodič o ispitivanju biocidnih proizvoda koji redovno objavljuje i ažurira Evropska agencija za hemikalije.

Šta se zapravo ispituje testovima efikasnosti? Procjenjuje se:

• koliko brzo i efikasno proizvod ubija mikroorganizme ili druge nepoželjne organizme,
• pod kojim uslovima (temperatura, organsko opterećenje, koncentracija),
• na kojim površinama (npr. staklo, plastika, čelik),
• u kojem razrjeđenju i u kom kontaktnom vremenu.

Sve su ovo važni parametri čija provjera je neophodna kako bismo bili sigurni da proizvod na tržištu zaista djeluje onako kako deklaracija obećava. A u skladu sa rezultatima testa definiše se uputstvo za upotrebu – način primjene koji garantuje efikasnost (npr. „očistiti površinu prije primjene sredstva za dezinfekciju“ ili „ostaviti da djeluje 5 minuta“).

Obratite pažnju: kada navodite biocidne tvrdnje na proizvodu one moraju biti potkrijepljene adekvatnim testom. Npr. tvrdnja „ubija 99,999% bakterija“ može se navesti samo za proizvod čiji test efikasnosti dokazuje redukciju bakterija za ≥ 5 log.

I ne zaboravite na ostale obaveze koje postoje prilikom stavljanja biocida na tržište Bosne i Hercegovine.

Ako vam treba pomoć prilikom izbora adekvatnog testa za vaš proizvod, ili tragate za laboratorijom koja vrši potrebno testiranje, pišite mi na nina.pajovic@bens-consulting.eu.