Zabrana upotrebe TPO u kozmetičkim proizvodima

Vjerovatno ste u prethodnom periodu čitali o zabrani upotrebe nekih supstanci u kozmetičkim proizvodima. Posebno interesovanje izazvala je zabrana supstance trimetilbenzoil difenilfosfin oksid (TPO). Ona je čest sastojak gel lakova za nokte gdje se koristi se kao fotoinicijator – za ubrzavanje sušenja laka pod UV lampama.  

Zato danas donosim pregled propisa koji regulišu ovo pitanje, uključujući i vezu sa propisima o hemikalijama. 

Naime, Evropska komisija je u maju ove godine usvojila Regulativu (EU) 2025/877 kojom se uvode dodatne zabrane upotrebe određenih sastojaka kozmetičkih proizvoda. Ovom uredbom izmijenjena je Regulativa (EC) 1223/2009 o kozmetičkim proizvodima koja, između ostalog, reguliše: 

• hemijske supstance čija je upotreba zabranjena za upotrebu u kozmetičkim proizvodima i 

• hemijske supstance čija je upotreba ograničena (mogu se koristiti pod određenim uslovima). 

Ovim izmjenama je na spisak zabranjenih supstanci (Aneks II) uključen TPO, ali i druge CMR supstance o čijoj upotrebi u kozmetičkim proizvodima sam već pisala. 

Kada je u pitanju TPO, ova supstanca je prethodno bila ograničena za upotrebu u proizvodima namijenjenim za profesionalnu upotrebu u maksimalnoj koncentraciji od 5%. Međutim, ovogodišnjim izmjenama njena upotreba u kozmetičkim proizvodima u EU se zabranjuje u potpunosti od 1. septembra ove godine.  

Zabrana upotrebe u kozmetičkim proizvodima je uslovljena prebacivanjem ove supstance iz ograničenih supstanci (Aneks III) u zabranjene supstance (Aneks II).  

A zašto je došlo do ove promjene? Odgovor je u propisima o hemikalijama. 

Za TPO je u Evropskoj uniji propisana usaglašena klasifikacija i obilježavanje. Iako je ova supstanca prethodno bila klasifikovana kao toksična po reprodukciju kategorije 2, izmjenama CLP regulative iz 2023. godine ova klasifikacija je postrožena. Tako je prema izmjenama koje su stupile na snagu 1. septembra (21. ATP) TPO klasifikovan kao toksičan po reprodukciju kategorije 1B. 

Ova izmjena je dovela do promjene statusa TPO supstance iz ograničene u zabranjenu supstancu. Ovdje još jednom vidimo vezu između propisa o hemikalijama i propisa o kozmetici: izmjena CLP regulative dovela je do izmjene Regulative o kozmetičkim proizvodima. 

Novine u propisima su od izuzetne važnosti za zaštitu zdravlja potrošača, ali se industrija suočava sa izazovima: neophodno je pronaći adekvatnu zamjenu za TPO, izvršiti reformulaciju proizvoda i obezbijediti povlačenje neusklađenih proizvoda iz prometa. 

A kakva je situacija u Bosni i Hercegovini? 

Već znamo da naše zakonodavstvo prati EU propise, ali sa zakašnjenjem i sa razlikama između entiteta. 

Prema Spisku klasifikovanih supstanci koji je na snazi u Republici Srpskoj, TPO je i dalje klasifikovan kao toksičan po reprodukciju kategorije 2. Takođe, prema Pravilniku o bezbjednosti predmeta široke potrošnje („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 17/15, 13/17 i 39/23) ova supstanca je i dalje na spisku ograničenih, a ne zabranjenih supstanci. To znači da i dalje može da se koristi za profesionalnu upotrebu pod propisanim uslovima. 

U Federaciji Bosne i Hercegovine još nisu usvojeni propisi o klasifikaciji hemikalija, ali ni propisi o kozmetici koji bi ovo pitanje uredili u skladu sa Uredbom o kozmetičkim proizvodima EU. 

Moguće je da će se naše tržište i prije donošenja konkretnih propisa spontano prilagoditi izmjenama koje su stupile na snagu u EU. Uvoznici gel lakova, ali i njihovi profesionalni korisnici, imaju mogućnost da izaberu proizvode bez TPO koji su dostupni u EU. Ipak, bez zakonskog regulisanja ovog pitanja, uvoz proizvoda sa TPO, pogotovo iz zemalja izvan EU, ne može biti zabranjen. 

Takođe, podizanje svijesti potrošača o značaju adekvatnog informisanja o hemikalijama u proizvodima može dovesti do pritiska i veće potražnje za bezbjednijim alternativama. 

Stupanje na snagu novih propisa u EU važno je i za domaće proizvođače i prometnike. Iako ovakva pravila kod nas još uvijek ne postoje, možemo ih očekivati u narednom periodu. Zato je pravo vrijeme za potragu za adekvatnim alternativama. 

Kakvo je vaše mišljenje o ovim i sličnim propisima koji ograničavaju upotrebu opasnih supstanci u svakodnevnim proizvodima? Pišite mi na nina.pajovic@bens-consulting.eu.